Menu

Notaris en wils(on)bekwaamheid

De ondertekening van een akte bij de notaris is een belangrijk moment. Voordat de akte  ondertekend wordt, stemt de notaris de inhoud van de akte af met de betrokken partij(en). Wat er in de akte wordt geregeld, is dat wel wat u echt wilt?

Om dit te kunnen bepalen, vindt doorgaans een gesprek plaats. Cliënten stellen vragen, de notaris legt uit en informeert. Pas als iedereen het ermee eens is, wordt de akte getekend. De wilsbekwaamheid van de betrokken partijen speelt hierbij een belangrijke rol. Zonder wilsbekwaamheid kan er niet worden bepaald wat de bedoeling is van de betrokken partij(en) en kan er dus ook geen akte worden ondertekend.

Wat is wilsonbekwaamheid?

Er zijn twee vormen van onbekwaamheid: handelingsonbekwaamheid en wilsonbekwaamheid.

Handelingsonbekwaamheid is een niet mogen. Bijvoorbeeld minderjarigen of onder curatele gestelden.

Wilsonbekwaamheid is een niet kunnen: de gevolgen niet goed kunnen overzien, niet snappen, niet in staat zijn om de eigen belangen goed in te zien.

Criteria voor het vaststellen van wilsbekwaamheid zijn bijvoorbeeld:

  • is iemand in staat zijn wil te uiten;
  • wordt de gegeven informatie goed begrepen;
  • kan een gemaakte keuze (redelijk) worden beargumenteerd;
  • kunnen de gevolgen worden overzien;
  • is er sprake van een eigen authentieke keuze.

Hoe bepaalt de notaris de wilsbekwaamheid?

De notaris beoordeelt de wilsbekwaamheid in een of meerdere gesprekken die met een cliënt worden gevoerd. Als er aanleiding is voor twijfel aan de wilsbekwaamheid van een cliënt is er een uitgebreider onderzoek nodig.

Hierbij maakt de notaris gebruik van het door de Koninklijke Notariële Beroepsorganisatie (KNB) opgestelde Stappenplan Beoordeling Wilsbekwaamheid.

Indicatoren die voor een notaris aanleiding kunnen geven tot uitgebreider onderzoek zijn:

  • het vermogen is onder bewind gesteld;
  • hoge leeftijd;
  • de administratie wordt niet zelf gedaan;
  • niet meer zelfstandig wonen;
  • verblijf in zorginstelling;
  • medische indicatie die invloed heeft op het verstandelijk vermogen (Alzheimer, depressie et cetera.);
  • initiatief en/of de afspraak komt niet vanuit cliënt zelf;
  • instructies worden door anderen gegeven;
  • bij testamenten: het testament worden frequenter dan gebruikelijk aangepast, de wijziging is ongebruikelijk.

Verdere stappen

Bij twijfel aan de wilsbekwaamheid zal de notaris verder onderzoek doen om uiteindelijk te kunnen concluderen of een cliënt wilsbekwaam is.

Een aantal mogelijkheden voor de notaris zijn:

  • extra tijd nemen voor het gesprek;
  • een gesprek in de eigen woonomgeving van cliënt;
  • korte en open vragen;
  • een gesprek onder vier ogen;
  • de notaris vraagt een collega om een opinie.

De notaris moet zich ervan overtuigen dat de cliënt de gevolgen van zijn handelen goed kan overzien. Als uiteindelijk de conclusie van de notaris is dat dit niet het geval is, kan de akte niet worden getekend.

Verklaring van een onafhankelijke arts

Bij twijfel aan de wilsbekwaamheid kan de notaris, uiteraard altijd in overleg met de cliënt of diens vertegenwoordiger, een onafhankelijke arts vragen om een verklaring af te geven aangaande de wilsbekwaamheid van de cliënt.

Zo’n medisch onderzoek kan alleen worden gedaan door artsen die hiervoor zijn opgeleid en zijn opgenomen in het register van de Vereniging van Indicerende en Adviserende Artsen (VIA).

De KNB heeft met deze vereniging afgesproken dat een notaris een VIA arts kan vragen om een verklaring over de wilsbekwaamheid van een cliënt af te leggen. De VIA arts zal daarvoor de cliënt onderzoeken. Het verzoek moet door de notaris worden gedaan en kan niet door de cliënt zelf worden aangevraagd.

De kosten van het afgeven van zo’n medische verklaring bedragen circa € 250,00 á € 300,00.

In het geval de verklaring nodig is voor het opmaken van een levenstestament (waarin cliënt bijvoorbeeld een zakelijk vertegenwoordiger wil aanwijzen) kan, in het geval de medische verklaring uitwijst dat de cliënt daartoe niet in staat is, diezelfde verklaring worden gebruikt voor het aanvragen een bewind (een door de rechter aan te wijzen bewindvoerder). De kosten gemaakt voor de medische verklaring zijn dan niet voor niets geweest.

Regel uw zaken tijdig!

Onderzoek naar de wilsbekwaamheid van een cliënt is geen eenvoudige aangelegenheid. Zowel voor de cliënt als voor de notaris kan dit ongemakkelijke situaties opleveren.

Regel daarom uw zaken tijdig bij de notaris en kijk regelmatig of er geen aanpassingen nodig zijn. Bijvoorbeeld door tijdig een levenstestament op te maken. Voor meer informatie daarover, kunt u vragen naar onze brochure.

Vragen of advies?

Neemt u dan contact op met onze medewerkers van de afdeling personen- en familierecht via nummer 033 – 4 601 601.

U kunt ook vrijblijvend binnenlopen tijdens één van onze notarisvragenuurtjes. Voor meer informatie kunt u ook op onze website kijken: www.vbcnotarissen.nl

Gepubliceerd op 1 april 2016