Menu

Witwasmaatregel haalt ook familiebedrijf uit de schaduw

Een nieuwe Europese richtlijn benadrukt opnieuw het dilemma tussen criminaliteitsbestrijding en privacybescherming. Het publiek wikt, de wetgever beschikt en de notaris zoekt de middenweg.

Om witwassen, terrorisme en andere criminaliteit tegen te gaan, zijn dienstverleners zoals banken, notarissen en accountants al jarenlang verplicht om verdachte transacties te melden. Hetzelfde doel heeft het registreren van de uiteindelijke belanghebbenden van ondernemingen en transacties. Begin juni is de vierde Europese anti-witwasrichtlijn in het Europese staatsblad gepubliceerd; een belangrijke stap naar de inwerkingtreding over twee jaar. Vanaf dat moment zal een register EU-breed operationeel zijn dat de uiteindelijke belanghebbenden van (vennootschaps)constructies omvat; het UBO-register. De afkorting staat voor ultimate benificial owner; de natuurlijk persoon die minimaal een kwart van de aandelen, stemrechten of recht op het vermogen van een rechtspersoon heeft. Dit kan dus ook betrekking hebben op certificaathouders.

Inzicht door ‘legitiem belang’

Geen normaal denkend mens kan bezwaar hebben tegen kordate aanpak van witwaspraktijken. Maar de bestaande en zeker ook de nieuwe regelgeving grijpt ook in bij grote groepen volstrekt gezagsgetrouwe burgers die om geheel andere redenen dan maffiosi gebaat zijn bij privacy. Belanghebbenden in familiebedrijven en familievermogens die deels vastzitten in ondernemingen. Uit redenen van privacy en persoonsbescherming is het volstrekt legitiem dat zij zich afschermen voor al te nieuwsgierige blikken. Zo lang data slechts toegankelijk zijn voor overheden en politie-instanties is dit gewaarborgd. Maar de nieuwe Europese regels maken het in principe mogelijk dat ook leden van het publiek toegang krijgen tot UBO-gegevens. Toegang hiertoe moet namelijk volgens de EU mogelijk zijn voor iedereen met een ‘legitiem belang’. Wat legitiem in dezen is, moet nog blijken. Daar zal de nodige jurisprudentie voor nodig zijn en, wellicht, de nodige affaires.

Anonimiseren van vermogen

Het is niet voor het eerst dat privacy en transparantie op gespannen voet staan. In Kamer van Koophandel-uittreksels worden persoonsgegevens bijvoorbeeld deels geblokt, terwijl het aanspreken van statutair verantwoordelijken volstrekt legitiem kan zijn. De nieuwe Europese regels zijn echter een stap verder en passend in de trend dat privacy het aflegt tegen hetgeen als maatschappelijk belang wordt gebracht. Maar het feit dat vermogende particulieren toenemende moeite hebben de nieuwsgierige blik van het publiek –en eventuele kwaadwillenden- af te wenden is eveneens maatschappelijk relevant. Niets voor niets merken wij in onze notariële praktijk een sterk oplopende belangstelling voor een dienst als het anonimiseren van vermogen. Het is onze taak om binnen de krapper wordende mogelijkheden van de wet, het maximale te realiseren op dit vlak. Voor de samenleving als geheel zou een heroverweging van alle pro’s en contra’s van dit thema heel zinvol zijn. Op zoek naar het grijs tussen witwassen en de schijnwerpers.

Gepubliceerd op 12 juni 2015