Menu

18 mei 2020

Juridische splitsing: de mogelijkheden tot vernietiging

Bij een juridische splitsing in de zin van artikel 2:334a Burgerlijk Wetboek (BW) gaat het vermogen van een rechtspersoon, die ophoudt te bestaan, onder algemene titel over op twee of meer andere rechtspersonen (zuivere splitsing) dan wel gaat (een gedeelte van) het vermogen van een rechtspersoon onder algemene titel over op een of meer andere rechtspersonen (afsplitsing). Schuldeisers kunnen bij een juridische splitsing worden benadeeld in hun verhaalsmogelijkheden. De wet biedt ter bescherming van de schuldeisers een aantal waarborgen.

Ten eerste biedt de wet schuldeisers de mogelijkheid om in verzet te komen tegen de splitsing, tot een maand nadat alle partijen bij de splitsing de nederlegging of openbaarmaking van het voorstel tot splitsing hebben aangekondigd. Indien een schuldeiser niet in verzet is gekomen en de notariële akte van splitsing is gepasseerd biedt de wet in artikel 2:334u BW nog de mogelijkheid om de rechter om vernietiging te verzoeken. Dit verzoek moet binnen 6 maanden na het passeren van de akte van splitsing worden ingediend. De rechter kan de splitsing vernietigen indien het volgende zich voordoet:

  • de notariële akte van splitsing mist authenticiteit;
  • ten tijde van de splitsing was een van de bij de splitsing betrokken rechtspersonen ontbonden of verkeerde in staat van faillissement of surseance van betaling;
  • ten tijde van de splitsing was het verzet van een schuldeiser (nog) niet ingetrokken of was een opheffing daarvan nog niet uitvoerbaar;
  • de notariële voetverklaring onder de akte van splitsing ontbreekt;
  • het besluit tot splitsing is nietig, blijkt niet van kracht te zijn of is vernietigbaar;
  • de eventueel vereiste rechterlijke goedkeuring bij een splitsing van een stichting ontbreekt.

De rechter maakt bij een eventuele vordering tot vernietiging van een splitsing zorgvuldige afwegingen van alle belangen. Indien het verzuim binnen een door de rechter te bepalen termijn is hersteld of indien de rechter van mening is dat de al ingetreden gevolgen van de splitsing bezwaarlijk ongedaan kunnen worden gemaakt, zal de rechter niet tot vernietiging overgaan.

Het algemene standpunt van de Hoge Raad (HR) tot dusver is dat naast de hiervoor vermelde vernietigingsgronden geen aanvullende mogelijkheid is tot vernietiging van een splitsing, zoals op grond van artikel 42 Faillissementswet, de zogenaamde actio pauliana. Dit blijkt onder meer uit het zogeheten Favini-arrest van 20 december 2013 waarin de HR oordeelde dat het op de Zesde Richtlijn gebaseerde artikel 2:334u BW exclusieve werking heeft. De HR neemt hierbij in aanmerking dat de gevolgen van vernietiging van een splitsing zeer ingrijpend zijn.

Begin dit jaar, op 30 januari 2020, heeft het Hof van Justitie van de Europese Unie (HvJ EU) ten aanzien van een splitsing van een rechtspersoon naar Italiaans recht geoordeeld dat, anders dan de HR oordeelde in het Favini-arrest, vernietiging op grond van de actio pauliana uit de Italiaanse codice civile mogelijk is. Een belangrijke overweging van het HvJ EU hierbij is dat de vernietiging bij een beroep op grond van de actio pauliana in Italië leidt tot relatieve nietigheid en niet tot nietigheid van de gehele splitsing. De splitsing is alleen nietig ten opzichte van degene die zich op de actio pauliana heeft beroepen. Voor het overige blijft de splitsing in stand.

Het HvJ EU heeft met haar uitspraak de gemoederen wakker geschud door te oordelen dat de in de Zesde Richtlijn genoemde vernietigingsgronden voor een juridische splitsing niet limitatief zijn. De vraag is of het oordeel van het HvJ EU ook zal doorwerken naar splitsingen die hebben plaatsgevonden naar Nederlands recht. De HR is tot nu toe uitgegaan van absolute nietigheid van de splitsing, hetgeen inderdaad zeer vergaande gevolgen heeft. Dit is anders dan de relatieve vernietigende werking na een geslaagd beroep op de actio pauliana. Hoe dan ook, het HvJ EU komt met een nieuwe opvatting die ook voor een splitsing van een Nederlandse rechtspersoon gevolgen kan gaan hebben.

Voor meer informatie kunt u contact opnemen met mij of één van mijn collega’s.