Menu

11 april 2019

Protocollen overboord óf als leidraad inzetten?

In het FD las ik een artikel met als kop: ‘protocollen overboord, zorgpersoneel blij’ (wat zal leiden tot blije zorgontvangers). En verderop: ‘maatwerk is het codewoord voor de gang van zaken’.
Maatwerk als codewoord. Maatwerk betekent volgens Van Dale ‘werk dat precisie en flexibiliteit vereist’ en vrij vertaald: ‘met passende aandacht voor ieder specifiek geval’. Maatwerk vergt een adequate analyse van de situatie, de daarbij horende omstandigheden en belangen, een -rekening houdend met die kaders- gewenste uitkomst en een passende route om daar te komen. Maatwerk vergt –naast kennis en competenties- gezond verstand.

Gezond verstand. Daar waar de zorg wordt verleend, daar waar die wordt bedacht en ook daar waar die wordt bestuurd. Of we niet ons doel voorbij gaan met alle afvinklijstjes is geen nieuwe discussie. Maar is het de juiste discussie? Want gaat het om of afvinken of nadenken? Of gaat het om het vinden van een optimale synergie tussen beide. Het vastleggen van processen in afvinklijsten of protocollen heeft een duidelijke functie. Zo vervullen protocollen een signaalfunctie, zijn een houvast voor als dat gezonde verstand een slechte dag heeft, kan het ons helpen te innoveren, etc. De crux is om ze op een juiste manier te gebruiken en te signaleren zodra ze een doel op zich worden, want dan gaan we ons doel voorbij.

Ook bestuurders en commissarissen van instellingen in het maatschappelijke en (semi-)publieke domein hebben te maken met een complex geheel aan wet-, regelgeving en gedragscodes. Van hen wordt verwacht dat zij dat complex kennen en daar naar handelen. De meeste gedragscodes, Governancecodes, hanteren principes (open normen) die sturen op bepaald gewenst gedrag. Naleving van die codes was doorgaans een kwestie van ‘pas-toe of leg uit’. Afwijken is dan toegestaan, mits dit kan worden uitgelegd. De Governancecode voor de zorgsector is sinds 2017 aangepast en hanteert sindsdien het adagium; pas-toe én leg uit. Mijns inziens een nuttige toevoeging die stuurt op een bewust gebruik van systemen en bijdraagt aan reflectie en het gesprek over het functioneren van de bestuurders en toezichthouders.

In de corporatiesector geldt een andere systematiek; ‘pas toe’ én ‘pas-toe of leg uit’. Bepaalde principes moeten worden nageleefd en voor andere geldt dat mag worden afgeweken, mits dit voor de corporatie tot een beter resultaat leidt. De Governancecode Woningcorporaties verplicht derhalve niet tot het uitleggen van de verplicht toe te passen principes. Wel wordt in het jaarverslag in algemene zin verantwoording afgelegd over het toepassen van de principes uit de code. Een juiste plek voor externe verantwoording. Of dit intern ook de gewenste impact heeft, is naar mijn idee de vraag. In veel organisaties is het nog niet gebruikelijk om een vergadering van het bestuur of toezichthoudend orgaan te wijden aan de principes uit een gedragscode. Zou in het kader van (zelf)evaluaties ook niet een ideale synergie kunnen bestaan tussen afvinken van en nadenken over de (wel en niet toegepaste) principes? Dus “afvinken” niet als doel op zich maar als leidraad voor (zelf)evaluaties. Het zal je verbazen hoe verrassend simpel dit nieuwe bruikbare inzichten geeft.